9 - تأليف شيخ على گيلانى - نسخهء اين كتاب را پيدا نكرديم ليكن مرحوم صنيع الدوله در تأليف خود از آن نقل مىكند و عين عبارت او در باب اين كتاب اين است : « شيخ على گيلانى كه معاصر شاه عباس اول بوده تاريخ مختصرى از طبرستان و مازندران در حدود 1044 هجرى براى حاجى محمد على اشرافى نوشته است » « 1 » . 10 - التدوين فى جبال الشيروين - تأليف محمد خان صنيع الدوله بن حاجى على خان حاجب الدوله مراغه‌يى است كه در سال 1312 در تهران چاپ شده . 11 - تأليف مرحوم ميرزا جعفر ارته‌يى متخلص به غيبى « 2 » - پارسال هنگامى كه نگارنده در سارى بودم چند جزوه از اول اين كتاب را ، كه مقدمه‌يى از علم هيئت و جغرافياى هيئتى و طبيعى مازندران بحث مىكند ، از وراث آن مرحوم گرفته و مطالعه كردم ليكن باقى جزوه‌ها به دست نيامد . مرحوم ميرزا جعفر اين كتاب را به اسم شاهزاده اعتضاد السلطنه حاكم مازندران عنوان كرده و به طورى كه از مقدمهء كتاب معلوم مىشود - اگر تمام كرده باشد - بهترين تأليفى است در جغرافياى طبيعى مازندران و وقايع قرون اخير آنجا ، ليكن معلوم نيست كه تمام كرده باشد ، و شايد به واسطهء فوت آن مرحوم ناتمام مانده است . از اين مؤلفات ، آنچه به‌طور يقين مىتوان گفت نسخه‌هاى آن از بين نرفته و به

--> ( 1 ) التدوين صفحهء 125 ( 2 ) ارته يا ارتا ( بفتح همزه و راء ) دهى است در چند فرسخى سارى و از معموره‌هاى قديم مازندران و اسم آن در اخبار فتوحات اسلامى ذكر شده است . مرحوم ميرزا جعفر كه اصلا از اهل آن ده و در سارى ساكن بود علاوه از فقه و علوم عربى در رياضيات و هيئت قديم تسلط تامه داشته و به واسطهء همان معلومات مورد بغض علماى قشرى بوده است و تكفيرش كرده‌اند چنان كه خود او از زبان ملاها مىگويد : لا مذهب اگر نبود غيبى * هرگز به جهان نداشت عيبى غيبى عيبى جز اين ندارد * كه لا مذهب ( ؟ ) است و دين ندارد